زيورآلات مربوط به سر:
1) كيد:
معني واژهي كيد در زبا بلوچي يعني مهار (كيد كردن: مهار كردن) از آنجائيكه گوشوارههاي زنان بلوچ منطقهي مكران به جهت سنگين بودن آنها و جلوگيري از پاره شدن لالهي گوش اقدام به استفاده از كيد مينمايند كه اين كيد هم از جنس طلا، نقره، پارچه و نخ هم ميتواند باشد و امّا كيدي كه در هنر زيورآلات سنتي مرسوم است عبارت است از: نواري طلايي كه در قسمت فوقاني سر قرار ميگيرد و از دو طرف به گوشوارهها متصل ميشود. كيد در فواصل معيني داراي چنگهايي است كه در موي سر فرو ميروند و باعث ثابت شدنش بر روي سر ميشوند. كيد انواع مختلف دارد از جمله كيد زنجيري، كيد صدي، كيد دور گوش و غيره.
كيد تشكيل شده از دو رديف زنجير و دايرههاي نيمه محدب (شمس) كه به يكديگر متصل ميباشند و در مركز به يكديگر متصل ميشوند قطعه دايرهاي شكل مركزي توسط نگينهاي ياقوت يا فيروزه تزئين گرديده كه بدان نيز بلوچي شمس گويند.
2- شمس:
محل استفادهي شمس روي پيشاني ميباشد. شمسه به گروهي از زيورآلات طلايي گفته ميشود كه از روي سر آويخته گردد. نوعي از آن به وسط كيد متصل شده و روي پيشاني قرار ميگيرد. نوع ديگر شمس از يك طرف سرآويخته ميشود (تقريباً روي گيجگاه قرار ميگيرد) اين شمس از نوع شمس در منطقه سرباز و ايرانشهر مورد استفاده بيشتري دارد. شمس يا شمسه از قطعات بسياري تشكيل شده و شايد به دليل آويزهاي متعدد آن و شباهت به خورشيد به شمس اطلاق ميشود كه براي تزئين آن از نگينهاي فيروزه و ياقوت استفاده ميشود.
3- سربند:
دور پيشاني و سر قرار ميگيرد و تشكيل شده از قطعات دايرهاي شكل از جنس نقره به صورت قالبي (به تعداد 7 عدد) كه كنار هم به ترتيب روي پارچه تيرهاي (مشكي، زرشكي) دوخته ميشود. لبه پاييني سربند از تعدادي (20 عدد حدوداً) تاك (برگ) تشكيل شده كه در ميان تاكها در مركز سربند يك شمسه نقرهاي دوخته ميشود كه براي تزئين آن از نگين (فيروزه، عقيق) استفاده ميكنند. در بعضي موارد و شمسه مثلث شكل نقرهاي كه در دو طرف قرار ميگيرند نيز دوخته ميشود. سربند بر روي پيشاني قرار گرفته و دوسر پارچه در پشت سر به يكديگر گره ميخورند.
زيورآلات مربوط به گوش:
1- باري:
محل استفادهي آن در غضروف گوش ميباشد. زيوري طلايي است كه از يك مفتول به طول تقريبي 7 سانتيمتر كه بعد از عبور از دستگاه نورد چكشكاري شده تا آن كه قطر يك طرف آن به حدود 4 ميليمتر و طرف باريكتر آن به حدود 2 ميليمتر برسد كه اين زيور به لاله گوش متصل ميشود.
در بعضي موارد براي زيبايي بيشتر زنجيري به آن متصل ميكنند كه اصطلاحاً به آن بند باري گفته ميشود و طرف ديگر آن توسط حلقهاي به كيد متصل ميشود. سطح مقطع باري دايرهاي شكل است.
2- چلمب:
مربوط به بغل سر، كنار پيشاني ميباشد. اين زيور از كيد آويخته و در كنار گونه قرار ميگيرد. براي تزئين اين زيور از مرواريد، ياقوت، فيروزه (كه اصطلاحاً به آن سبز يا سبزه نيز ميگويند) گلها دانه استفاده ميشود. شكل قسمت اصلي چلمب به شكل نيمكرهاي است كه در كتاب زيورهاي زنان ايران به اين فرم اصطلاح كلاه خود را اطلاق كردهاند. در وسط اين نيمكره يك ياقوت درشت قرار دارد. همچنين از قسمت انتهاي لبه نيمكره آويزهايي از برگهاي طلايي، مرواريد، فيروزه به وسيله حلقههايي به آن متصل است.
3- دُر:
در لاله گوش قرار ميگيرد. يك نوع گوشواره سنتي منطقه بلوچستان ميباشد كه در قسمت نرمه گوش آويخته ميگردد كه فرم اصلي آن شامل يك نيمكره توخالي بوده كه از مرز دروني مفتول ضخيم كه بدان جوش دادهاند بيرون آمده است كه اين مفتول به طول 2 سانتيمتر ميرسد كه هر چه به انتها بيروني آن ميرسد باريكتر ميگردد كه در هنگام استعمال آن مفتول به صورت مارپيچ در پشت گوش پيچيده ميشود كه در اين مفتول براي زيبايي بيشتر از ديگر زيورآلات بلوچي استفاده ميگردد مانند گلهادانه، لپو، سبزه.
قراردادن در بر روي گوش و يا به اصطلاح محلي (پيچيدن دُر) توسط زرگر و يا زنان باتجربه در اين كار انجام ميشود.
4- گلها دانه:
يكي از تزئينات مورد استفاده در دُر ميباشد كه براي زيبايي بيشتر گوش استفاده ميگردد. فرم آن به صورت دو مخروط چسبيده به هم ميباشد كه رئوس آنها قطع شدهاند. كه اين فرم براساس اتصال حلقههايي كه اندازههاي مختلف دارند به دست آمده است. گلها از يك جداره توري مانند كه بر اثر چيدن دانههاي طلا بر روي حلقههاي متصل شده ميباشد تشكيل شده است. بزرگي و كوچكي گلها نيز بستگي به بزرگي و كوچكي دُر دارد كه هرچه دُر بزرگتر باشد تعداد حلقههاي تشكيل دهنده در ساخت گلها نيز بيشتر ميشود.
5- لپو:
يكي از ملحقات دُر ميباشد كه براي تزئين بيشتر دُر استفاده ميگردد و موجب زيبايي برش ميگردد لپو تشكيل شده از يك مكعب چند وجهي توخالي كه براي ساخت آن از طلاي عيار نسبتاً پايينتر از طلاي دُر استفاده ميگردد براي تزيين لپو از يك بتي (نوعي فرم در ساخت زيورآلات بلوچي) كه به صورت برگ بريده شده و بانگينهاي (ياقوت و فيروزه) تزيين شده است استفاده ميكنند اندازه لپو ميتواند برحسب اندازه دُر متغير باشد هرچه دُر بزرگتر باشد لپو نيز بزرگتر ميگردد و بالعكس.
6- والي:
محل استفادهي آن غضروف گوش ميباشد، زيوري است از جنس طلا كه طول تقريبي آن مانند باري ميباشد اين مفتول بعد از ورود از دستگاه نورد چكش كاري شده تا ذآنكه قطر آن به حدود 4 ميليمتر برسد. سطح مقطع اين زيور مربع ميباشد.
بعد از به دست آمدن ضخامت مورد نظر آن را به شكل حلقهاي در ميآوردند و مفتول ظريفي را از ميان حلقه والي ميگذرانند. لازم به ذكر است كه قسمتي از زيور كه از لاله گوش عبور ميكند به صورت مفتول ظريفي درآمده كه بعد از عبور از گوش در طرف ضخيم آن قلاب و در جاي خود محكم ميشود.
7- تائيدوك (قاب قرآن):
زيوري است از جنس طلا به شكل مكعب مستطيل در اندازهي حدوداًmm30 * 27 كه بر روي آن به وسيله حلقه (كد) و دانههاي طلايي تزئين ميكنند. اين زيور در ابتدا براي قراردادن آيات و دعا به كار ميرفته، ولي امروزه تنها به عنوان يك زيور و معمولاً با دُر مورد استفاده قرار ميگيرد.
News 
Site map 
SitemapIndex 
RSS Feed 
ن.خدا بر ما پسرها رحم فرماید.مگه عروسی پیدا شه که طلا نخواد هههههههه. 