شاید بهترین راه برای پیشرفت شنیدن نظرهای مختلف در موردی است که قصد داریم آن را بهبود دهیم. نظراتی از یک دید خارج سیستمی بیان می شود همواره دارای نکات و موارد مفیدی است که ممکن است به ذهن افراد داخل یک سیستم نرسد.
در متن زیر نوشته های یکی از خبرنگارانی را که به دعوت پدرم به سیستان و بلوچستان سفری داشت را قرار می دهم تا همه بخوانند.
واقعا نظری که این خبرنگار داده است قابل تامل و تفکر است.

و اما متن نوشته های این خبرنگار:
سفر ما به سیستان و بلوچستان چند روزی است تمام شده است اما راستش را بخواهید هنوز روح و روان من یکی که آنجاست! در این روزها نیز تلفنی درباره بسیاری از مسائلی که آنجا دیده بودیم صحبت کردم و حتی گزارش‌هایی نوشتم. به هر حال این چند روز جسم من درگیر کارهای روزمره پایتخت بود اما خودم جای دیگری بودم. همین موضوع هم سبب شد سفرنامه سیستان و بلوچستان من اندکی متوقف بماند!
این چند روز مرتب درباره موضوع دانشگاه‌های زاهدان و زابل فکر می‌کردم. واقعیت این است که شما وقتی وارد مرکز استان سیستان و بلوچستان می‌شوید هیچ اتفاقی به اندازه دانشگاه سیستان و بلوچستان برجسته نیست. مثلا ما جمعه به زاهدان رسیدیم و وقتی به جمعه بازار این شهر در جوار میدان میوه و تره‌بار آن رفتیم هیچ جذابیتی ندیدیم. به این معنا که در جمعه بازار عملا هیچ کالای خاصی از این خطه دیده نمی‌شد. اما دانشگاه سیستان و بلوچستان تکاپویی در خور توجه داشت. گرچه شهر زاهدان برمبنای تجارت و شهری برای تبادل تجاری شکل گرفته ولی به آن هدف دست نیافته اما اینک بیشتر شهری دانشگاهی است و پژوهش و تحقیق در آن جالب توجه است. به ویژه اینکه به دور از هیاهوی پایتخت و سایر کلانشهرها می‌توان در آن به تامل در مسائل پرداخت که برای دانشجویان و اساتید فرصتی خاص محسوب می‌شود.
اما جدای از امکانات این دانشگاه در شهر زابل نیز دانشگاه این شهر رشدی چشمگیر داشته و آنگونه که در بازدیدی که برای ما خبرنگاران نمایانده شد، شهرکی قابل توجه به ساختمان‌های آموزشی و پشتیبانی دانشگاه اختصاص یافته است. مثلا سایت ارتباط اینترنتی این دانشگاه قابلیت حضور 600 دانشجو در آن واحد را داشت. اما نکته جالب‌تر فضای پژوهشی این دانشگاه بود. در زمان «عیسی کلانتری» وزیر کشاورزی وقت زمینی بسیار بزرگ در اختیار دانشگاه زابل قرار گرفت. علاوه بر این زمین که در آن کار پژوهشی انجام می‌شود در جوار چاه‌نیمه سوم زابل( محلی طبیعی که در آن آب شمال سیستان و بلوچستان انبار تامین می‌شود) پژوهشگاه دام‌های خاص و کشاورزی این دانشگاه فعال است که از فعالیت‌های منحصر به فرد آن احیای نسل «گاو سیستانی» است. اما نکته جالب‌تر اینکه در شهر زابل دانشگاه علوم پزشکی فعال است. در همین حال در 25 کیلومتری زابل «شهر سوخته» که به «بهشت باستان‌شناسان» مشهور شده قرار دارد. جالب اینکه در همین شهرسوخته چشم مصنوعی مربوط به 5هزار سال پیش کشف شده است اما در این دانشگاه علوم پزشکی هنوز هیچ سمیناری درباره چشم‌پزشکی در عهد باستان برگزار نشده است!
این موضوع را گفتم تا به سراغ موضوع گردشگری علمی بروم. به نظر من و با آنچه در این مدت که در زاهدان و زابل ‌گشتیم و دیدیم می‌توان با تکیه بر گردشگری علمی توسعه این استان برپایه توریسم را کلید زد. نیاز به هیچ هتل، رستوران و مجتمع بین‌راهی هم نیست. توجه کنید که هر دو دانشگاه چه در زابل و چه در زاهدان خوابگاه دانشجویی خوب، سلف‌سرویس خوب و خوابگاه دانشجویی و مهمانسرای اساتید داشتند. هر دو دانشگاه امکانات لجستیکی خوبی اعم از خودروهای ون، سواری و اتوبوس داشتند. بنابراین دانشگاه‌ها به خوبی می‌توانند برهمین پایه و با هماهنگی و همراهی استانداری، فرمانداری و سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری به جذب گردشگر علمی بپردازند. نمونه‌های قابل تامل برای جذب توریسم علمی را هم گفتم. گاو کوهاندار سیستانی، شهر سوخته و جراحی چشم و ابداع چشم مصنوعی در آن و بسیاری موارد دیگر می‌تواند مبنای برگزاری سمینارها و همایش‌ها یا کورسهای مطالعاتی باشد. حتی بسیاری از طبیعت‌گردان و علاقه‌مندان به محیط‌زیست را می‌توان مخاطب تورهای علمی برای دیدن گاو در حال انقراض سیستانی که دانشگاه زابل به احیای آن مشغول است قار داد. اما گویا در درجه اول یک همت بسیار بلندبالا می‌طلبد. به هر حال این آنچه بود که به ذهن من رسید.

سال گذشته وقتی برای نخستین بار به زابل رفتم فقط می خواستم «شهر سوخته» را ببینم. آنجا میزبان چندین بار از «کوه خواجه» گفت. هیچ تصوری از این کوه جز یکی دو تصویر که در اینترنت داشتم کمک نمی کرد تا بخواهم به این پیشنهاد فکر کنم که بروم کوه خواجه را ببینم. امسال وقتی دکتر«عباسعلی نورا» ما را به سیستان و بلوچستان دعوت کرداز کوه خواجه هم گفت. برنامه هایمان خیلی فشرده بود و در همان بدو ورود به موزه زابل رفتیم. آنجا ماکتی از منطقه ای که کوه خواجه در آن قرار داشت درست کرده بودند. توضیحات خانم شهرکی مدیر موزه نیز بانما و تصویری که ماکت می داد دستبه دست هم داد تا انیگیزه رفتن به کوه خواجه تقویت شود. برنامه های فشرده و نحوه ورود به کوه گروه را از رفتن به این منطقه بازداشت. ما از دکتر نورا خواهش کردیم که امکانی بدهند تا تعدادی محدودتر راهی این خطه شویم. آقای حبیبی ، جوانی پرانرژی، که مدیر روابط عمومی دانشگاه زابل بود بقیه کار را هماهنگ کرد. خودرو و صبحانه و ... . 25 کیلومتراز زابل باید به سمت دریاچه هامون می رفتیم. صبح ساعت 5 بیدار شده بودیم. بالاخره 5 و 30 دقیقه راه افتادیم. تصور کنید در دشتی که هیچ برآمدگی و ارتفاعی نداشت یک کوه خودنمایی می کرد. چند کیلومتری مانده به آن از راننده خواستیم تا بایستد. از دور نمایی ویزه داشت. بعد از گرفتن چند عکس و شنیدن سکوتی که در منطقه حکمفرما بود راه افتادیم و به کوه خواجه رسیدیم.
هنوز هم تا آنچه این منطقه را متمایز می کرد فاصله داشتیم. راه افتادیم و آرام آرام قدم به کوه و قلعه گذاشتیم. تازه داشت آنچه خانم شهرکی می گفت برایمان معنا پیدا می کرد. اندکی که بالا آمدیم و چشممان به اطراف افتاد تازه فهمیدیم داستان «اوشیدر»، آب تنی دختران باکره در کنار این کوه و ... چه بود. ما درست در دریاچه خشک شده هامون قرار داشتیم. بله درست است دور زمانی اینجا تنها نقطه شمال سیستان و بلوچستان بود که به دشت اطراف مشرف بوده و سرتاسر ، دورتا دور آن را آب فرا گرفته بوده است. حال تصور می کنم هرچه دیده ام را بگویم آن فضای روحانی را نمی تواند وصف کند. جایی که در سه دین زرتشت، مسیحیت و اسلام فضایی مقدس به شمار می آمده و خداجویان را به خود فرا می خوانده تا با خدای خود در این خلوت عجیب راز و نیاز کنند. اینک ما فقط اندکی از دشت اطراف را سبز می دیدیم. سابق بر این اینجا تالاب هامون بوده و بدون قایق های محلی نمی شد در آن قدم نهاد.

به هر حال ما کوه را تا نقطه ارتفاع آن پیمودیم. قول داده بودیم که تا ساعت 9 و 30 دقیقه که باید در فرودگاه زابل می بودیم بازگردیم. ساعت تازه 8 شده بود. به سرعت خود را به مقبره خواجه می گفتند برادر دانیال نبی بوده رساندیم. مقبره عجیب او را زیارت کردیم و بازگشتیم. در راه بازگشت در همان ارتفاعات متوجه شدیم که تعداد قابل توجهی قبر وجود دارد. این ها البته هنوز ناشناخته مانده بودند.
در راه بازگشت باز هم به روحانی بودن این کوه فکر می کردیم وبا هم از آن می گفتیم. راستش اولش حالش را نداشتیم به این جا بیاییم. اصرار یکی دو تن از دوستان و پیگیری آقای حبیبی باعث شد این تجربه ناب رقم بخورد.
در بازگشت به یاد جلسه شب قبل شورای اداری شهر زابل افتادیم. جلسه به ریاست فرماندار زابل و با حضور اعضای شورای اداری و شورای شهر زابل و دیگر شهرهای اطراف آن از جمله «هامون شهر» تشکیل شده بود. آنها از نبود بسیار امکانات و ... گله مند بودند. با خود می گفتیم اگر اعضای شورای شهر هامون شهر فقط به کوه خواجه بیندیشند و اینکه این کوه می تواند مقصد گردشگران مذهبی شود چه رونقی این خطه به خود می گیرد. تصور کنید مسیحیان، زرتشتیان که تا همین یکی دو دهه قبل هم برای برگزاری مراسم مذهبی به اینجا می آمدند یا مسلمانان که اینجا را کوه خواجه نامگذاری کردند به این خطه سفر کنند. فرودگاه زابل که هست. حتی اگر دوری راه را برای رسیدن حوصله نکنند. حتما شورای شهر هامونشهر و شهرداری فقیر آن می توانند امکانات محلی را برای پذیرایی از مسافرانی که نه برای اقامت در هتل های چندین ستاره که برای تجربه یک فضای روحانی رنج هر چیزی را به جان می خرند، فراهم کنند. حتی چند سیاه چادر هم کافیست تا حکم اقامتگاه چنین مسافرانی را پیدا کند زیرا گردشگر مذهبی برای دیدن جاهای لوکس قدم به سفر نمی گذارد. او به اعتقاداتش می اندیشد و تجربه خدایی را جویاست. بنابراین بلیت این خطه خواهد برد اگر تصمیم گیران این شهر و این خطه به جای صنعت و نظایر آن به گردشگری مذهبی بیندیشند و البته با ورود گردشگر رفته رفته نیازهای صنعتی و پشتیبانی خود را تامین کنند. اما در گام نخست همین بکر بودن منطقه برای گردشگر جذاب است. اقامت در سیاه چادرها و تجربه فضای روحانی اوشیدر یا همان کوه خواجه.
به هر حال ما فقط می توانستیم این تجربه را بازگو کنیم. دست اندرکاران آن خطه و به ویژه مردم آن دیار خود باید به فکر باشند و البته رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که ما چه امکاناتی داریم و چه بهره ای از آن می توانیم ببریم.
به هر حال دکتر عباسعلی نورا نماینده مردم زابل ، زهک و هیرمند توانست کاری منحصر به فرد انجام دهد. دوسال قبل در زمستان 87 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که اتفاقا متولی بحث گردشگری و ... هم هست قرار بود ما خبرنگاران را به این خطه ببرد اما چنین نکرد به هر دلیلی.
حال نورا 21 خبرنگار و عکاس را به این خطه بردو خاطره های خوشی را همراه آنان کرد. تا ببینیم دیگر مسئولان چگونه دین خود را به این دیار ادا می کنند.

توسط سینا قنبرپور

شگفتیهای ناشناخته سیستان و بلوچستان/ اینجا کسی مسلسل بدست نیست
سیستان و بلوچستان برای ایرانیانی که آن را ندیده اند در سه چیز خلاصه می کنند: "ناامنی، قاچاق و افاغنه "... اما اینجا سیستان و بلوچستان است سرزمین شگفتیهای ناشناخته، زادگاه رستم و تهمینه و خاستگاه یعقوب لیث، اینجا مهد تمدن ایرانی است.

به گزارش خبرنگار مهر، مهماندار هواپیما وقتی ورودمان به زاهدان را خوش آمد می گوید، ذهنم به شکل خودکار تصویرسازی می کند. سراغ فیلمهای وسترن تگزاسی، مردهایی که کلاه کابویی به سر دارند و همیشه اسلحه به کمرشان است می رود.

توقع دارم از همین در فرودگاه کاکتوسهای بزرگ و نخلهای خشکیده را ببینم و آفتاب گرم تا مغز استخوانم را بسوزاند. قبل از سفر خودم را برای روزهای هیجان انگیز ناامن آماده کرده ام و توی دلم برای ثبت هر لحظه از آنچه که قرار است ببینم برنامه ریزی می کنم. از ترس اینکه مبادا صحنه ای را از دست ندهم دوربینم را آماده عکسبرداری نگه می دارم و چشمم را به خیابان می دوزم.

مینی بوس در حال حرکت است، چشمهایم تا انتهای هرکوچه و خیابانی دنبال تصوراتم می گردند. خیابانهای مسطحی که فقط در شهرستانها می توان دید. خانه ها و شهرکهایی که نشان می دهد شهرنشینی سابقه چندانی در این استان ندارد. دکترعباسعلی نورا نماینده مردم سیستان در مجلس جواب این سئوالم را اینگونه می دهد که " اینجا نزدیک به 100 سال است که بافت شهری پیدا کرده و تاریخچه طولانی ندارد."

اینجا سیستان و بلوچستان است یک استان مرزی بزرگ که ما مرکز نشینان آن را با اخبار ناامنی، ترور، قاچاق سوخت و مواد مخدر و ورود و خروج افغاغنه و این اواخر هم به اسم شرور و تروریست جانی عبدالمالک ریگی می شناسیم.

دانشگاه سیستان و بلوچستان زیباترین مجموعه دانشگاهی کشور

دکتر نورا در کل مسیر شهر را نشان ما می دهد و دائم از ذهنیتهای منفی که سایر ایرانیان از این شهر دارند سخن می گوید. " تصور همه این است که اینجا یا مردم تنها در حال قاچاق مواد و سوخت هستند و یا فقیر و مانده نشسته اند تا کمیته امداد پولی به آنها بدهد تا امرار معاش کنند در حالی که تمام واقعیت استان این نیست. ما دارای بزرگترین و مجهزترین دانشگاه در کشور هستیم و استان دارای جاذبه های فرهنگی و باستانی فراوانی است که تحت تاثیر فقر و محرومیت قرار گرفته اند."

" به هرکس که می گوییم ما در استانمان پرفسور داریم با تعجب نگاهمان می کند. هر چقدر می گوییم ما هم گل و بلبل داریم به ما می خندد!"

از دکتر نورا گرفته تا استاندار و دیگر افراد به هرکه رسیدیم، نخستین جمله ای که می گفت همین بود،" تصوری که از خارج از استان به سیستان و بلوچستان دارند به میزان قابل توجهی با واقعیتها در تضاد است."

روی پل روگذر فلزی زاهدان قرار می گیریم. نمایی از شهر را در سمت راست خودمان می بینیم، شهری که در چند خیابانش درختان سرسبز دیده می شود اما در دیگر نقاط شهر کمتر فضای سبزی مشاهده می شود، شهری که اداره های پی در پی و خیابانهای صاف با بلوارهای شبیه به هم در آن دیده می شود و نشان از ضعف خلاقیت در معماری شهری دارد.

اما از سمت چپ وقتی نگاه می کنیم، انگار شهری کاملا متفاوت را می بینیم، شهری که در حاشیه خیابانی به نام دانشگاه واقع شده است، دانشگاه سیستان و بلوچستان با چندین دانشکده، فضاهای بسیار، بوستانهای زیبای متعدد و ...

" دانشگاه سیستان و بلوچستان با 260 هزار هکتار وسعت بزرگترین مجموعه دانشگاهی است که 327 رشته و 21 هزار دانشجو در کشور دارد و از مجهزترین خوابگاههای دانشجویی و خانه های مبلمان شده اساتید برخوردار است. این دانشگاه مجهز به استخر، 10 هزار متر کتابخانه و سایت مجهز به یک هزار و 200 رایانه است و 417 عضو هئیت علمی هم دارد."

دانشگاه فضای متفاوتی از شهر داشت گویی وارد دنیای دیگری شده ایم. در یک لحظه همه بچه های گروه با هم می گوییم " که ای کاش در این دانشگاه درس خوانده بودیم."

مسئولان استانی در طول سفر بارها و بارها روی ظرفیتهای دانشگاه و موفقیتهای علمی آن مانور می دهند و تاکید دارند که آن را یکی از شاهرگهای موفقیت استان نشان دهند اما این تمام واقعیتهای زاهدان نیست. زیر پوست این استان رگهای دیگری در جریان اند. جریانهای ناخوشایندی که قلم های بی شماری آن را مصور کردند و امروز رنگ تکرار به خود گرفته است.

اینجا کسی مسلسل بدست نیست

"در هیچکدام از خیابانهای ما کسی مسلسل بدست نمی نشیند تا شما را بزند. اگر درگیری هست در مرزها است که امروز آن را به بیرون رانده ایم. چهره خشنی از شهر ما نشان داده شده که بر روی مسائل اقتصادی و گردشگری ما تاثیر گذاشته در حالی که این استان بیشترین آثار باستانی را دارد."

این جمله ای بود که محمد مهدی آزاد در تعریف از سیستان و بلوچستان در اولین نشست خبری با قاطعیت تمام تحویلمان داد.

بیش از دو ساعت استان را از نگاه استاندار می بینیم، نگاهی که گاهی اوقات طعم تلخ فقر و بیکاری و کمبودها را در برمی گرفت و در بعضی از موارد دیگر امکانات بالقوه را به رخ شنوندگان و اصحاب رسانه می کشید.

آزاد در ابتدا به توهم عدم امنیت در استان سیستان و بلوچستان و واهمه ای که اکثر ایرانی ها از این استان دارند اشاره کرد. او از نگرانیهایی گفت که در هنگام تحویل مسئولیت استان داشت، از تصورات ذهنی که برایش از سیستان و بلوچستان ایجاد کرده بودند اما حالا در مقام دفاع از مظلومیتهای استان بر آمده و بی مهری ها را برایمان می شمرد.

استاندار سیستان و بلوچستان از خبرهای منفی که دائم از استان پخش می شود گلایه کرد، از ذهنیتهایی که در فیلمها از مردم سیستان و بلوچستان ساخته اند.

"وقتی می خواهند فیلم را اکشن کنند، چهارنفر از شهروندان ما با لباس محلی تفنگ بدست در حال مقابله با نیروی انتظامی را نشان می دهند که در حال قاچاق مواد مخدر به سر می برند."

آزاد در ادامه به مرزهای کشور اشاره کرد و گفت: بیش از یک هزار و 600 کیلومتر مرز کوهستانی، کویری و آبی با افغانستان و پاکستان داریم که هم تهدید است و هم فرصت. امروز هفت هزار تن مواد مخدر در افغانستان تولید می شود که راه عبور آن از کشور ما است. می خواهیم مرزها را حفظ کنیم ولی کشور همسایه هیچ اراده ای برای کنترل مرز ندارد و ما باید هم مرز خودمان را کنترل کنیم و هم مرزهای آنها را.

سود مردم استان از قاچاق مواد مخدر تنها پادویی است
آزاد درباره مواد مخدر و مافیای بزرگش که چهره استان به آن پیوند خورده گفت: سود سرشار مواد مخدر باعث می شود که خیلی ها از آن نگذرند اما آنچه که از این معضل نصیب ما می شود پادویی مردم استان است که تنها دلیل آن فقر و بیکاری است که اگر اشتغال باشد مردم با آنها همکاری نمی کنند.

آزاد سیستان و بلوچستان را استان شگفتیها نامید و گفت: الان هرکس از من می پرسد زاهدان را چگونه می بینی می گویم که استان شگفتیهای ناشناخته ولی اتفاقاتی که تاکنون حول محور استان ما بوده مانع از معرفی درست استان می شود.

"ما امسال 600 هزار تن هندوانه به کل کشور صادر کرده ایم ولی هیچکس نمی گوید که این هندوانه ها برای کجاست؟ 40 هزار تن گوشت گوسفند تولید کرده ایم که شایعه ایجاد کردند که تب برفکی دارد. بخش اعظم سیب زمینی و پیاز کشور از استان ما تولید می شود."

" 40 هزار تن موز کشور از باغات سیستان و بلوچستان تامین می شود اما کسی در کشور این موضوع را نمی داند. این استان 80 درصد تن ماهی کشور را تامین می کند ولی کسی به این موقعیتهای استان اشاره نمی کند. "

جلسه استانداری نزدیک به ساعت 11 شب پس از پرسش های بیشمار درباره عبدالمالک ریگی و گروهش، اوضاع نابسامان کم آبی استان، قاچاق سوخت، کشیدن دیوار حائل در مرز ایران و افغانستان، میراث فرهنگی استان و علت ناتوانی در جذب گردشگر، وجود مدارس کپری، ناتوانی در جذب سرمایه گذار تمام می شود در حالی که استاندار به خیلی از سئوالات یک پاسخ مشترک داد " فضا سازی برای نشان دادن نا امنی مانع پیشرفت استان می شود."

سفر اصلی را از فردا صبح آغاز می کنیم وقتی قرار است از شیرآباد این منطقه کپری و حاشیه نشین بازدید کنیم و بعد برای بازدید از سیستان و خط مرزی ایران و افغانستان راهی زابل شویم.

از ساختمان استانداری بیرون می آییم؛ چشمهایم هنوز در کوچه پس کوچه های شهر دنبال تصورات ذهنی ام می گردند.

ادامه دارد...

-------------------------

فهیمه سادات طباطبایی

از زاهدان سمت شمال را پیش می گیری برای رسیدن به زابل و 53 کیلومتر بعد ، با پشت سر گذاشتن بخش کوچک حرمک ، به دشت سیستان می رسی که در تاریخ ایران سرزمینی مهم بوده است. سیستان که نام باستانی آن ( زرنگ ) است به روایت اوستا یازدهمین سرزمینی است که اهورا مزدا آفرید . پیش از آنکه تغییر اقلیم ، سیستان را تفتیده و خشک ند و بادهای سوزان و ویرانگر همچون باد صد و بیست روزه و باد هوشاک را بر آن مسلط سازد ، این سر زمین از کشتگاه های عمده غلات در ایران بود و آن را انبار گندم ایران می نامیدند.

( شهر سوخته ) که حدود 100 کیلومتر بعد از حرمک و گذشتن از دشتک و تاسوکی به آن می رسی مهم ترین یادگار دوران عظمت و رونق سیستان است . دورانی که رستم ، پهلوان نامدار ایرانی را به عصر اسطوره و حماسه ارمغان داد. شهر سوخته مهم ترین مرکز شهرنشینی جهان در عصر مفرغ است و دوره عمر ان بین شش تا چهار هزار سال پیش بوده است. شواهد نشان می دهند آتش سوزی بزرگی که حدود چهار هزار سال پیش رخ داد موجب رویرانی شهر شده است. اسکلت انسانی که دسته هاونی را در دست دارد نشان می دهد آتش سوزی چقدر سریع و غیر منتظره رخ داده است. بقایای شهر حکایت از تمدنی درخشان دارد که در زمان خود در جهان بی نظیر بوده است. بازمانده های فعلی این شهر دو کیلومتر و نیم مساحت دارد و اگر چه هنوز حفاری های باستان شناسی در منطقه ادامه دارد ، به تصریح باستان شناسان بیشتر رازهای شهر سوخته همچنان در دل خاک مدفون است.

60 کیلومتر بعد از شهر سوخته ، به زابل مرکز سیستان می رسی ، مجموعه دریاچه های هامون ، اگر رود هیرمند پر آب باشد ، پهناب هایی بس عطیم هستند که بین زابل و دشت لوت حایل ده اند . دریاچه هامون در سال های پر آبی به بزرگترین دریاچه آب شیرین جهان ، در عرض های کمتر از 40 درجه تبدیل می شود و همواره تماشای پرندگان کوچنده در آسمان آن دیدنی است. مردم بومی با قایق های محلی که از نی درست شده و توتن نام دارد در این دریاچه به صید ماهی می پردازند.

کوه خواجه بعد از شهر سوخته مهم ترین اثر تارخی سیستان است که همچون جزیره ای در قلب دریاچه هامون قرار دارد و دارای آتشکده بزرگی است که دست کم دو هزار و پانصد سال قدمت دارد . سنگ آتشکاه این آتشکده دقیقا مشانه سنگ آتشگاه کاخ آپادانا در شوش است. وحدت سب در معماری بیست و پنج سده قبل بین دو نقطه که بیش از دو هزار کیلومتر فاصله دارد جالب توجه است.

در سیستان و بلوچستان هرگز فرصت آشنایی و ایجاد ارتباط با مردم خون گرم ، صبور و بسیار مهربان منطقه را از دست نده ، بی تردید قناعت ، وقار و غرور این مردم بزرگ ترین یادگار دوران شکوه و رونق سیستان و بلوچستان است.

مقالات زیبایی بود.
همه ی ما می دونیم که از لحاظ گردشگری تاریخی و طبیعی و البته علمی نه فقط سیستان بلکه بلوچستان هم از فقر توجه و بسترسازی مناسب رنج می برد.
واقعا راه حل چیه؟
شاید راه حلهای زیادی به ذهن تک تکمون برسه(اگه اینطوری هست حتماهمینجا مطرح کنید )اما چیزی که واضحه اینه که همه با هم می تونیم چهره ی منطقه خودمون رو تو ذهن ایرانی هاعوض کنیم.

راستی انتخاب این تصویر هم جالب بود.
بیگانه...

عکس روی جلد رو دیدی؟

نکنه عکسته؟
آره ؟

آره دیگه.

شما فقط دو نفرید؟ غصه نخورید حالا شدیم سه نفر